Polacy w Afryce Wschodniej

Opisałem już moje przygody w Afryce, teraz czas na trochę „polskich śladów”. Jeśli chodzi o polskich odkrywców i podróżników w Afryce, to najliczniej udawali się oni do Afryki Północnej. W Afryce Wschodniej było ich zaledwie kilku, ale ich wyczyny są jak najbardziej warte opisania.

Chyba pierwszym Polakiem, który się pojawił w Afryce Wschodniej, a dokładnie w Mozambiku był Jezuita, Michał Boym (1612 (1614)-1659). Polski jezuita zatrzymał się tam w drodze do Chin. Odkryty dopiero w 1933 roku list Boyma pochodzący z roku 1644 ze szczegółami opisuje zamieszkujące te tereny ludy Bantu i ich zwyczaje (on nazywa tubylców Kaframi a tereny tamte Kafrarią. Kafir – po arabsku niewierny. Kaframi nazywali Portugalczycy całą ludność Afryki Wschodniej) oraz urzędujących tam Portugalczyków. Opisuje on również faunę i florę a także wspomina królestwo Monomotapy, którego ludność skonstruowała tzw. Wielkie Zimbabwe.

lilia

„Lilia afrykańska” z listu Boyma

zimb

Wielkie Zimbabwe

Kolejnym Polakiem w tej części Afryki był Maurycy Beniowski (1746-1786), który po brawurowej ucieczce z zesłania na Kamczatce dotarł do Francji, skąd w roku 1773 został wysłany na Madagaskar. Spędził tam trzy lata, budując drogi, kanały, osuszając bagna, odkrywając wnętrze wyspy. Miał bardzo dobre układy z krajowcami, którzy nawet obwołali go ampansakabą, to jest królem. I nie wiadomo czy to przez chęć usamodzielnienia się od Francji czy przez zawiść gubernatora Mauritiusa czy też przez to, że za dobrze sobie radził, Beniowski został odwołany do Paryża. Powrócił na Madagaskar dziewięć lat później tylko po to by zginąć rok później w potyczce z Francuzami. Jeśli chodzi o osobę Beniowskiego, należy być bardzo ostrożnym. Na pewno nie wierzcie jego Wspomnieniom, bo zmieniał tam Maurycy rzeczywistość na każdym kroku. Dzisiaj jedyne ślady po Beniowskim na Madagaskarze to ulica w Antanarywie nazwana jego imieniem i mały pomnik. Ale miał chłopak fantazję!

mada

Mapa Madagaskaru z czasów Beniowskiego

Kolejnym Polakiem był Henryk Jabłoński (1828-1869), uzdolniony poeta, który zdezerterował na Krymie z armii rosyjskiej i przeszedł na służbę francuską. W 1856 został wysłany w charakterze pisarza na Zanzibar. Zaprzyjaźnił się z konsulem, ożenił z jego córką a w 1861 sam został mianowany konsulem. Jabłoński spędził na wyspie 12 lat, stając się doskonałym znawcą warunków miejscowych. W 1866 opublikował nawet pracę geograficzną pt. „Notes sur la géographie de l’Île de Zanzibar”. Zmarł w 1868 w drodze do Paryża.

23 lata później kolejni Polacy zawitali na Zanzibarze. A byli to Henryk Sienkiewicz (1846-1916) i towarzyszący mu 24-letni hr. Jan Tyszkiewicz (1867-1903). Panowie odbyli podróż z Europy przez Egipt na Zanzibar. Dokładną relację możecie znaleźć w napisanych na zlecenie warszawskiego „Słowa” „Listach z Afryki” Sienkiewicza, które choć nie są aż tak dobre jak „Listy z Ameryki” są jednak warte przeczytania. Kompan Sienkiewicza, hr. Tyszkiewicz również opisywał swoje wrażenia w listach do matki. Listy te zostały fragmentami wydrukowane w Wilnie w 1928, jednak w całości jako „Listy z podróży do Zanzibaru 1891r.” zostały wydane dopiero na Litwie w 2010 roku jako wydanie dwujęzyczne i podobno polskie wydanie ma sporo błędów wynikające z tego iż wydawcy nie znali bardzo dobrze języka polskiego ale i tak godnym pochwały jest to, że książka ta została wydana.

sienk

Hrabia Tyszkiewicz i Henryk Sienkiewicz

Na początku XX-go wieku zawitał do Afryki Wschodniej Antoni Jakubski (1885-1962). Przeszedł on pieszo prawie cały teren dzisiejszej Tanzanii, najpierw ze wschodu na zachód do jezior Niasa i Rukwa a następnie na północno-wschodni kraniec niemieckiej Tanganiki, gdzie jako pierwszy Polak zdobył Kilimandżaro (aczkolwiek istnieje teoria że zabrakło mu kilkudziesięciu metrów z powodu załamania się pogody). Jego głównym celem było zbadanie fauny jezior Niasa i Rukwa o czym zresztą opublikował kilka artykułów w czasopismach naukowych. Dodatkowo napisał po polsku: „W krainach słońca. Kartki z podróży do Afryki środkowej w latach 1909-10” oraz „Wyprawa na Kilimandżaro”. W czasie wojny Jakubski był więźniem niemieckich obozów koncentracyjnych a po wojnie osiadł w Londynie, gdzie m.in. pracował w British Museum.

jakub

Strona tytułowa książki Jakubskiego

W latach 30-tych ubiegłego wieku jeszcze jeden Polak przemknął zachodnią granicą dzisiejszej Tanzanii i Kenii. Piszę „przemknął” bo Kazimierz Nowak (1897-1937) wyruszył do Afryki na… rowerze. Nie mogąć znaleźć pracy w Polsce, stwierdził, że wyruszy do Afryki a żona, która została w kraju, miała się zająć sprzedażą fotografii zrobionych przez Nowaka w Afryce. I tak łapiąc gumy, zamieniając rower na czółno czy wielbłąda, pokonał Kazimierz Nowak 40tys. kilometrów, wyruszając w listopadzie 1931 roku z Trypolisu a kończąc w Algierze pięć lat później, przemierzając kontynent afrykański najpierw z północy na południe a następnie z południa na północ. Po powrocie do kraju Nowak był zajętymi odczytami, chciał wydać książkę, miał plany na podróż do Azji. Niestety wycieńczony organizm nie wygrał z zapaleniem płuc i w 1937 Kazimierz Nowak zmarł. Relację z jego cudownej podróży znajdziecie w książce pt. „Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Listy z podróży afrykańskiej z lat 1931-1936”. Polecam!

nowak

Trasa Kazimierza Nowaka (zdjęcie mapy z książki wspomnianej powyżej)

kaz

Kazimierz Nowak w akcji

I to tyle, jeśli chodzi o nasze wyczyny w Afryce Wschodniej. Życzę Wam wszystkiego najlepszego w Nowym Roku!

Bibliografia:

E. Kajdański, Michała Boyma opisanie świata, Warszawa 2009, ss. 326.

K. Nowak, Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Listy z podróży afrykańskiej z lat 1931-1936, Poznań 2012, ss. 408.

W. Słabczyński, Polscy podróżnicy i odkrywcy, Warszawa 1988, ss. 428.

http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Wiek_XIX_Rocznik_Towarzystwa_Literackiego_imienia_Adama_Mickiewicza/Wiek_XIX_Rocznik_Towarzystwa_Literackiego_imienia_Adama_Mickiewicza-r2012-t5_(47)/Wiek_XIX_Rocznik_Towarzystwa_Literackiego_imienia_Adama_Mickiewicza-r2012-t5_(47)-s599-603/Wiek_XIX_Rocznik_Towarzystwa_Literackiego_imienia_Adama_Mickiewicza-r2012-t5_(47)-s599-603.pdf

http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/henryk-jablonski

https://pl.wikisource.org/wiki/Listy_z_Afryki/całość

Reklamy
Categories: Podróż | Tagi: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Dodaj komentarz

Zobacz wpisy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s

Blog na WordPress.com.

%d blogerów lubi to: