Pierwszy polski podróżnik

Myślę, że moja fascynacja Wielkimi Odkryciami Geograficznymi zaczęła się od lektury Przygód Tomka Wilmowskiego Alfreda Szklarskiego. W każdej z części Tomek „wyszukiwał” wiadomości na temat Polaków w danej części świata i przedstawiał je swoim kompanom. Z wiekiem przerzuciłem się na relacje odkrywców, począwszy od portugalskich poczynań w XV wieku. Duży nacisk w swoich poszukiwaniach kładłem na aspekt antropologiczny i etnograficzny. Interesował mnie sposób życia danego ludu, wliczając w to najprostsze czynności. Często bowiem ludy tubylcze, określane przez „cywilizowanych” Europejczyków dzikusami, doskonale dawały sobie radę bez dobroci owej cywilizacji. O wpływie i roli Kościoła nawet nie wspomnę.

A jak do Odkryć ma się sprawa polska, bo przecież o tym miało być?!? Napiszę dzisiaj parę słów na temat pierwszego polskiego podróżnika. Ale musimy sie trochę cofnąć w czasie, tak o 800 (osiemset) lat…

Mowa będzie o Benedykcie Polaku (Benedictus Polonus). Tak jest nazywany w źródłach, nie wiadomo nawet czy to było jego prawdziwe imię czy imię, które przybrał wstępując do zakonu Braci Mniejszych (franciszkanów). Niewiele wiadomo o jego młodości. Urodził się w Wielkopolsce około 1200 r. W 1236 r., po rozdaniu wszystkiego co posiadał, wstąpił do franciszkanów, którzy w tym samym roku założyli pierwsze klasztory w Polsce.

Bitwa pod Legnicą

Bitwa pod Legnicą

Pięć lat poźniej doszło do bitwy pod Legnicą między rycerstwem polskim, posiłkowanym przez krzyżowców a Mongołami. Jak wiadomo, chrześcijanie ponieśli klęskę a Henryk II Pobożny (1196/1207-1241) został skrócony o głowę. Zaniepokojony tą porażką, papież Innocenty IV postanowil wysłać misję do chana mongolskiego, aby nawrócić go na chrześcijaństwo i zaproponować sojusz przeciwko muzułmanom w Ziemi Świętej. Oprócz tego nakazał posłom zapisywanie spostrzeżeń odnośnie położenia państwa mongolskiego, systemu rządów i zwyczajów. Tak więc była to wyprawa odkrywcza w pełnym tego słowa znaczenia. Na czele misji papieskiej wyruszył legat Jan di Piano Carpini (1182-1252), wtedy człowiek już w podeszłym wieku. Wyruszył w 1245 roku z Lyonu a we Wrocławiu dołączył do niego Benedykt Polak. W Polsce też wyprawa wyekwipowała się m.in. w podarki dla chana. Towarzyszył im brat Stefan z Czech. Z Polski dotarli przez Włodzimierz Wołyński do Kijowa, skąd wyruszyli w dalszą drogę 4 lutego 1246 roku do Kaniowa, a stamtąd dotarli do pierwszego dużego obozu Tatarów. W Kijowie zrezygnował z dalszej wyprawy brat Stefan. Dostawszy eskortę i tłumaczy wyruszyli do obozu Batu-chana, wnuka Czyngis-chana,  znajdującego się w okolicach Astrachania w pobliżu Morza Kaspijskiego. Po ofiarowaniu darów (czytaj łapówce 🙂 ) wyruszyli 8 kwietnia dalej na wschód mijając Jezioro Aralskie i dalej wzdłuż Syr-darii. Relacja podróżników wymienia takie miasta jak Jangikent, Ornas, Barchin. W ten sposób Benedykt Polak został pierwszym Polakiem, który postawił stopę w Azji (nie można wykluczyć teorii, że jacyś polscy jeńcy zostali wcześniej zapędzeni w te strony). Mijając góry Tienszan od północy wjechali mnisi do Mongolii i 22 lipca, a po trzech tygodniach podróży dotarli do letniej rezydencji chana nad Orchonem, zwanej przez posłów Syra-Orda. Czy było to Karakorum czy też rezydencja znajdowała się  pobliżu Karakorum, trudno rozstrzygnąć. Oryginału relacji, w której posłowie piszą, że w Karakorum nie byli, nie czytałem.

Jan di Piano Carpini

Jan di Piano Carpini

Na dworze wielkiego chana spędzili cztery miesiące, będąc m.in. świadkami uroczystej intronizacji wielkiego chana, Gujuka. Uroczystość trwała siedem dni i posłowie w zachwycie opisali bogactwa, które widzieli. Byli też w trakcie swego pobytu na dworze osobiście przyjęci przez władcę.

Dary dla chana

Dary dla chana

13 listopada 1246 roku wyruszyli w drogę powrotną. Zaopatrzeni byli w odpowiedź chana na list papieża. W liście swym, Gujuk-chan wzywał papieża i wszystkich władców Europy aby przybyli złożyć mu hołd. Jak się domyślacie, chan nie zgodził się przejść na chrześcijaństwo 😦

9 maja 1247 zawitali znowu do obozu Batu-chana a miesiąc poźniej przybyli do Kijowa. Droga z Kijowa do Lyonu zabrała im ponad pięć miesięcy. Każdy dwór po drodze chciał ugościć słynnych mnichów. W Europie Benedykt podyktował swoją relację, która później została włączona do relacji Carpiniego (Historia Mongalorum). Dopiero w 1965 opublikowana została w Yale Historia Tartarorum autorstwa Benedykta Polaka. Odnaleziona przypadkiem w antykwariacie nie była wcześniej znana. Dzieło to zawiera olbrzymią ilość informacji odnośnie imperium mongolskiego – historię, prawa, religię, sposób prowadzenia wojen. Oprócz tego dzieła Benedykt pozostawił krótszą relację – itinerarium, zawierającą m.in. list chana do papieża.

Carpini dokonał swojego żywota w 1252 r. jako arcybiskup miasta Bar (nie tego, który był wzięty w Ogniem i Mieczem 🙂 ) w dzisiejszej Czarnogórze.

O Benedykcie nic za bardzo nie wiadomo poza tym, że w 1252 roku był gwardianem klasztoru w Krakowie i że zeznawał jako świadek cudu w procesie kanonizacyjnym biskupa Stanisława ze Szczepanowa. Rok ten jest też czasami podawany jako data jego śmierci. Znalazłem informację, jakoby miał umrzeć w 1280 r., ale to by oznaczało olbrzymią lukę w jego życiorysie między 1252 a 1280 rokiem. Biorąc pod uwagę, jak bardzo musiało być nadwerężone jego zdrowie po powrocie z misji, skłaniałbym się ku wcześniejszej dacie.

Mapa podróży Benedykta Polaka

Mapa podróży Benedykta Polaka

Wyczyn mnichów był niebywały. Przebyli około 20 tysięcy kilometrów. Byli pierwszymi Europejczykami, którzy dotarli do Imperium Mongolskiego. Biorąc pod uwagę ówczesne realia, dokonali rzeczy niemożliwej. Tak też to zostało odebrane w Europie. Ja niestety tylko zahaczę o trasę Benedykta, ale moja podróż w porównianiu z jego będzie jak pobyt all-inclusive w 5-gwiazdkowym hotelu 😉

Tablica upamiętniająca Benedykta Polaka na kościele św. Wincentego we Wrocławiu

Tablica upamiętniająca Benedykta Polaka na kościele św. Wincentego we Wrocławiu

Bibliografia:

W. Słabczyński, Polscy podróżnicy i odkrywcy, Warszawa 1988, ss. 428.

http://benedyktpolak.org/benedykt.php

http://www.franciszkanie.pl/news.php?id=5403

http://www.uryn.cso.pl/artykul2.htm

http://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_Tartarorum

Reklamy
Categories: Biogramy | Tagi: , , , , , , , , , | Dodaj komentarz

Zobacz wpisy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Stwórz darmową stronę albo bloga na WordPress.com.

%d blogerów lubi to: